همه چیز درباره گسل‌های آذربایجان شرقی – طراحی سایت سپید وب

خبرگزاری ایسنا: دانشیار رشته تکتونیک دانشگاه تبریز مطرح کرد: در بسیاری از بخش­‌های فلات آذربایجان ­شرقی، گسل‌های راندگی پنهان و جوان ” Blind Fault ” در زیر رسوبات آبرفتی گسترده شده­‌اند که برونزد نداشته و قابل شناسایی نیستند؛ فعالیت این گسل‌­ها گاهی باعث ایجاد زلزله­‌های بزرگ و گاهی فاجعه‌­بار می‌­شوند
خبرگزاری ایسنا: دانشیار رشته تکتونیک دانشگاه تبریز مطرح کرد: در بسیاری از بخش­‌های فلات آذربایجان ­شرقی، گسل‌های راندگی پنهان و جوان ” Blind Fault ” در زیر رسوبات آبرفتی گسترده شده­‌اند که برونزد نداشته و قابل شناسایی نیستند؛ فعالیت این گسل‌­ها گاهی باعث ایجاد زلزله­‌های بزرگ و گاهی فاجعه‌­بار می‌­شوند.

وی همچنین با بیان اینکه به فاصله حدود دو کیلومتر از شمال شهر تبریز و گسل شمال تبریز، گسل “نهند” قرار گرفته است، گفت: طول تقریبی گسل “نهند” 25 کیلومتر بوده که در سال 1389 در قالب یک پایان­‌نامه مطالعه و معرفی شده است؛ این گسل نیز جزء گسل­‌های فعال محسوب می‌­شود، به‌­طوری‌­که در صورت حرکت می­‌تواند روستاهای اطراف از جمله اسپران، نهند و حتی شهر تبریز را تا حدودی تحت تأثیر قرار دهد.

وی با تأکید بر اینکه تعدادی از این گسل‌ها نام‌­گذاری نشده‌اند، ادامه داد: در این میان می‌توان به گسل “محمدان چارقشلاق” که در بخش میانی این رشته کوه در شمال تاقدیس تک­داغ قرار گرفته است و همچنین گسل شمال “ناودیس شاعرلو”، گسل شمال “خروس­لو­داغ” و گسل شمال “تاقدیس دیگ­داش” اشاره کرد.

وی در این خصوص ادامه داد: از جمله این گسل‌ها در بخش جنوبی، گسل‌های شمال و جنوب بزقوش است که مرزهای رشته ­کوه‌های بزقوش را تشکیل می‌دهند؛ این دو گسل از جمله گسل­‌های فعال داخل فلات محسوب می‌شوند.

وی همچنین به دیگر گسل‌های شمال کلیبر مانند گسل منجاو و گسل هوراند اشاره کرد و گفت: گسل منجاو با طول بیش از 20 کیلومتر و گسل هوراند نیز با طول بیش از 30 کیلومتر از گسل های راندگی در بخش شمالی فلات آذربایجان ­شرقی به ­شمار می‌رود.

وی با اشاره به یکی از گسل‌­های مهم از نوع راندگی در این محدوده و در جنوب شهر آذرشهر یعنی گسل بوکت – داش­کسن گفت: این گسل طولی بیش از 25 کیلومتر دارد، اما اگر قطعات دیگری را هم به آن اضافه کنیم، طول آن بیشتر هم خواهد شد؛ زلزله‌­های تاریخی این محدوده نیز مربوط به این گسل عمده و گسل‌های پنهان در زیر رسوبات جوان شهر آذرشهر و به موازات گسل بوکت-داش­کسن هستند.

زمانی یادآور شد: یکی از مهم­ترین گسل‌­هایی که در تاریخچه رویداد زلزله‌های آذربایجان ­شرقی گزارش شده، زلزله گسل‌­های شهر دهخارقان یا آذرشهر بوده است؛ این شهر چند بار در اثر زمین‌­لرزه ویران شده­، هر چند که تاکنون زمین ­لرزه دستگاهی مهمی در مجاورت این شهر ثبت نشده است.

وی با اشاره به اینکه بعضی از گسل‌ها مانند گسل‌های تبریز، میانه-اردبیل و آستارا-اردبیل، زلزله­‌های ثبت شده دستگاهی نیز دارند، یادآور شد: توان لرزه‌­زایی این چهار گسل زیاد بوده، به­ طوری که زلزله­ بزرگ سال 1995 میلادی در اردبیل منسوب به گسل میانه-اردبیل است.

وی اضافه کرد: علاوه بر این گسل‌­ها که بخش‌های مرزی فلات آذربایجان­ شرقی را تشکیل داده‌­اند، گسل‌های دیگری نیز در بخش داخلی فلات وجود دارند.

“بهزاد زمانی” اظهار کرد: استان­‌های آذربایجان­ شرقی و اردبیل از نظر موقعیت تکتونیکی، در شرق دریاچه ارومیه با ارتفاع متوسط بیش از دو هزار متر از سطح این دریاچه، یک فلات را تشکیل می‌­دهند که به آن “فلات آذربایجان­ شرقی” می­‌گوییم.

وی ادامه داد: محدوده این فلات به غیر از مرزهای استانی بوده و در واقع بین افتادگی دریای خزر در شرق و افتادگی دریاچه ارومیه در غرب و از طرف دیگر در جنوب قفقاز کوچک قرار گرفته که از سمت جنوب نیز از طریق مرز گسلی “گسل شمال تبریز” با ایران مرکزی و یا به عبارت دیگر از فروافتادگی شمال زنجان فاصله پیدا کرده است.

وی همچنین افزود: سه زلزله ثبت شده با بزرگی 5 تا 6 ریشتر را برای گسل اردبیل-آستارا داریم. یک زلزله دستگاهی نیز با بزرگی 5.3 و همچنین 12 زلزله تاریخی با بزرگی 6.5 تا 7.5 برای گسل تبریز در تاریخ ذکر شده‌­اند.

زمانی اضافه کرد: این فلات با چهار گسل مهم و بزرگ که از نوع گسل­‌های امتدادلغز هستند، از جمله در بخش شمال با گسل “ارس”، در شرق با گسل “آستارا- اردبیل”، در جنوب و غرب با گسل “تبریز “و در جنوب و جنوب­شرق با گسل “فیروزآباد” یا “گسل میانه- اردبیل” مشخص شده­ است.

وی در این خصوص تأکید کرد: در حالی که در فلات آذربایجان این چنین نبوده و در داخل آن زلزله‌­های متعددی رخ می­‌دهد، از جمله­ آن زلزله اهر و ورزقان است که در بخش مرکزی این فلات اتفاق افتاده بود؛ به همین دلیل بهتر است که نام فلات را برای این محدوده استفاده کنیم.

زمانی اضافه کرد: گسل “مجیدآباد” با طول بیش از 35 کیلومتر و با روند شمال­شرق- جنوب­غرب از دیگر گسل‌­های جوان و فعال منطقه است که حرکات آن در این ناحیه می‌تواند باعث ایجاد مخاطراتی شود.

وی خاطرنشان کرد: در درون این رشته کوه‌­ها، راندگی‌های متعدد به صورت پنهان نهفته است که مطالعه مخاطرات آن­ها نیاز به بررسی‌های زیرزمینی، ژئوفیزیکی و مطالعات ریزلرزه‌ها دارد.

وی اظهار کرد: در بخش­‌های شمالی‌تر در کوه‌­های ارسباران، گسل­‌های مختلفی در سیستم رانده-چین­ خورده این رشته کوه­‌ها وجود دارند که به طور متوسط طول‌های بیش از 40 تا 50 کیلومتر را دارا هستند.

وی ادامه داد: گسل‌­های شمال و جنوب میشو، گسل‌هایی جوان و فعال هستند، به‌­طوری که گسل “تسوج” در سال‌­های گذشته چند زلزله با بزرگای در حد پنج تا 5/5 و حتی زلزله­‌های تاریخی بزرگ­تر نیز داشته است.

زمانی همچنین تأکید کرد: راندگی‌­­های شمال­ شرق ­شهر قره ­آغاج در مجاورت روستای ساری­قمیش، راندگی‌های جوانی هستند که با توجه به طول حدود 40 کیلومتری که دارند، حرکاتشان می‌تواند در این محدوده مخاطراتی را در پی داشته باشد.

وی اظهار کرد: مطالعات دو سال گذشته حاکی از فعال و جوان بودن هر دوی این گسل­‌ها بوده، به طوری که بعضی از زلزله‌های تاریخی نیز به این گسل‌ها نسبت داده شده‌­اند.

وی اظهار کرد: از دیگر گسل­‌های فعال، گسل “شبستر” در جنوب کوه‌­های میشو است که در بخش غرب به سمت گسل “تسوج” ادامه پیدا می­ کند.

وی ادامه داد: گسل شمال “بزقوش” نیز در فاصله تقریبی 15 کیلومتری جنوب شهر سراب قرار گرفته و مرز دامنه شمالی رشته کوه بزقوش با دشت سراب را به ­وجود آورده است.

دانشیار تکتونیک دانشگاه تبریز افزود: در شمال شهر اسکو، گسل مهمی که این منطقه را تحت تأثیر قرار می­ دهد، گسلی است که از محدوده­ روستای اربط آغاز شده و از جنوب روستای ارشدچمن تا شمال کوه سهند و درویش ­داغی امتداد داشته و طولی بالغ بر 35 کیلومتر دارد.

زمانی همچنین تأکید کرد: در بسیاری از بخش‌های فلات آذربایجان­ شرقی، گسل‌­های راندگی پنهان و جوان ” Blind Fault ” در زیر رسوبات آبرفتی گسترده شده‌­اند که برونزد نداشته و قابل شناسایی نیستند.

زمانی افزود: بعضی از محققان معتقدند که گسل جنوب “بزقوش”، ادامه شرقی گسل تبریز است که به گسل بناروان در شمال میانه منتهی می‌­شود؛ این گسل از گسل‌­های فعال و مهم در این بخش بوده و در فاصله حدود 15 کیلومتری شمال شهر میانه قرار گرفته است و طول حدود 40 کیلومتر دارد.

وی افزود: بعضی از محققان، نام “میکروپلیت” را به آذربایجان داده‌­اند، در حالی­‌که آن خصوصیات میکروپلیتی را ندارد؛ ما میکروپلیت را به ­عنوان قطعه کوچکی می‌­شناسیم که در مرزهای آن زلزله اتفاق می‌­افتد اما در داخل آن انتظار رویداد زلزله را نداریم.

دانشیار تکتونیک دانشگاه تبریز، تأکید کرد: این گسل‌­ها از طول‌های بزرگی برخوردار هستند و می‌­توانند توان لرزه‌زایی 5 تا 6 ریشتری را داشته باشند؛ بنابراین مطالعات بیشتری را از نظر توان لرز­ه­‌خیزی می­‌طلبند.

دانشیار تکتونیک دانشگاه تبریز همچنین با اشاره به گسل‌های فعال دیگر در این منطقه یعنی گسل “محمدآباد” با بیش از 20 کیلومتر طول و گسل “قلعه ­ملک- مختکان” با بیش از 45 کیلومتر طول، ادامه داد: این گسل­‌ها به دلیل جوان بودنشان در صورت حرکت می‌­توانند زمین ­لرزه‌های بیش از 5 ریشتر را به ­وجود آورند؛ گسلی به موازات آن­ها نیز از روستای جوان­ شیخ تا شهر کلیبر به طول 30 کیلومتر، دیگر گسل جوانی است که در این منطقه می­‌تواند مخاطره ایجاد کند.

به گفته وی، این چهار گسل یک بلوک لوزی شکل را به وجود می‌­آورند که در داخل آن، فلات آذربایجان ­شرقی قرار گرفته است؛ این گسل­‌ها فعال، جوان و زلزله‌زا هستند، به­ طوری که در تاریخ نوشته شده در مدت 1500 سال بعد از اسلام، زلزله­‌های متعددی از آن ثبت شده است.

دانشیار تکتونیک دانشگاه تبریز با بیان اینکه در مورد گسل “ارس” زلزله دستگاهی ثبت شده بزرگ وجود ندارد و زلزله‌های تاریخی آن نیز به دلیل فاصله گسل از شهرهای بزرگ گزارش نشده است، اظهار کرد: بر اساس مطالعاتی که سه سال پیش در قالب یک پایان­‌نامه و دو مقاله در رابطه با این گسل انجام داده‌­ایم و همچنین با توجه به نشانه‌های مورفوتکتونیکی آن، گسل “ارس” یک گسل جوان و فعال محسوب می‌­شود.

وی همچنین اظهار کرد: در بخش جنوبی شهر سیه ­رود، گسل‌های مهم سیه ­رود- پهناور به طول 20 کیلومتر، گسل “دوزال­جنگللو” با طول تقریبی 25 کیلومتر، گسل “راندگی لیلاب-علی‌­یار” با طول 12 کیلومتر، گسل “کمار-ایری­چای” با طول 20 کیلومتر و گسل راندگی “استرخان-کمار” با 25 کیلومتر طول وجود دارند.

دانشیار تکتونیک دانشگاه تبریز همچنین با اشاره به گسل “نهند- ورکش”؛ گسل دیگر موجود در منطقه با طول بیش از 40 کیلومتر و روند شمال­غرب- جنوب­شرق، بیان کرد: این گسل، مرز سازندهای جوان در غرب با سازندهای مزوزوئیک در شرق را تشکیل داده و می­‌تواند زلزله‌­های در حد 5/5 ریشتر را در بخش‌­های غربی استان به ­وجود آورد.

وی در ادامه یادآور شد: گاهی فعالیت این گسل­‌ها باعث ایجاد زلزله‌­های بزرگ و حتی گاهی فاجعه­‌بار می­‌شوند که در این خصوص می‌توان از زلزله اهر- ورزقان یاد کرد که در امتداد یک گسل ناشناس و پنهان صورت گرفته بود.

دانشیار تکتونیک دانشگاه تبریز با اشاره به مطالعاتی که در زمینه فلات آذربایجان ­شرقی انجام داده است، گفت:­­ نتایج این مطالعات را در قالب مقاله­‌ای در سال 2014 میلادی با همکاری پروفسور ” Masson Fredric ” به چاپ رسانده ­ایم که بر اساس آن، فلات آذربایجان ­شرقی متشکل از مجموعه‌­ای از چند رشته کوه بوده که شامل رشته ­کوه‌های رانده و چین­‌خورده­ بزقوش، قره ­داغ و ارسباران است.

وی ادامه داد: این گسل در سال 1389 شناسایی و مطالعه شده و در کنفرانس انجمن زمین‌­شناسی ایران معرفی شده است؛ از این گسل به فاصله حدود 500متر، گسل اهر-ورزقان قرار گرفته که یک گسل امتدادلغز است و از آن در سال1391، دو زلزله پی­ در­پی با بزرگای 6.2 و6.4 ثبت شده است.

وی با بیان اینکه در بخش شمال فلات آذربایجان­ شرقی در مجاورت شهر کلیبر، در بخش‌­های جنوبی و شمالی آن، گسل­‌ها و راندگی‌های متعددی وجود دارند، خاطرنشان کرد: این گسل‌ها با توجه به طول، مکانیسم و سازوکارشان، در زمره گسل­‌هایی قرار دارند که خطرپذیری آن­ها باید به ­طور دقیق مطالعه و شناسایی شود؛ در این خصوص از راندگی خاروانا می‌توان نام برد که سازندهای جوان را بر روی چین‌های مزوزوئیک رو رانده است.

زمانی اضافه کرد: رو به شمال در بخش‌های میانی فلات در دامنه شمالی گردنه گویجه ­بل، گسل راندگی جنوب اهر قرار دارد که کنگلومرای پلیستوسن را بر روی شیل­‌های کرتاسه رانده که به وضوح قابل تشخیص است و از جمله دیگر گسل­‌های جوان و فعال محسوب می‌­شود.

وی همچنین با تأکید بر چند شاخه فرعی و موازی گسل شمال “بزقوش” در شمال­ شرق شهر تبریز، در مجاورت شهرهای مهربان و شربیان، گفت: این­ها از جمله گسل­‌هایی هستند که با سیستم راندگی متأثر از گسل تبریز و گسل شمال “بزقوش” هر از گاهی حرکت داشته و موجب ایجاد زلزله‌هایی با بزرگای در حد چهار تا 5.5 ریشتر می‌شوند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *